NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN QUỐC TẾ SÀI GÒN

Chủ đề liên quan: Chương trình sàng lọc sơ sinh tại BVPSQTSG

- Chúng tôi báo cáo trường hợp chăm sóc đặc biệt song sinh dính ngực bụng tại Bệnh Viện Phụ Sản Quốc Tế Sài Gòn trong năm 2004. Chăm sóc cho những cặp song sinh dính rất khó khăn do: tư thế nằm, tư thế bú, cách thức bồng bế làm sao cho không gây tổn thương cuống rốn, cách tắm rửa.v.v..

- Kết quả sau 32 ngày theo dõi chăm sóc hai bé đã xuất viên trong tình trạng ổn định: không nhiễm trùng da, rốn rụng khô, bú tốt, tăng cân và chờ ngày mổ tách rời.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:

    Sanh song sinh tương đối hiếm so với sanh một, chiếm tỉ lệ từ 0,64% - 1,55%. Tỉ lệ song sinh dính  chiếm khoảng 1/100.000 trẻ được sinh ra, hơn 70% là gái, thường là dính ngực. Tại Bệnh Viện Phụ Sản Quốc Tế trong 4 năm từ tháng 12 năm 2000 đến tháng 9 năm 2008 có 36.056 trường hợp sanh trong đó song sinh có 211 trường hợp chiếm tỉ lệ 0,60%. Đây là cặp song sinh dính đầu tiên tại Bệnh viện. 

    Sự theo dõi chăm sóc của cặp song sinh dính có nhiều điểm khác biệt so với những cặp song sinh thường. chúng tôi báo cáo theo dõi, chăm sóc điều dưỡng trường hợp cặp song sinh dính ngực bụng này nhằm rút ra những kinh nghiệm như: chăm sóc tiền sản, chăm sóc sau sanh, có kế hoạch nuôi dưỡng tốt không để sảy ra tình trạng suy dinh dưỡng và nhiễm trùng sau sanh.

II. BỆNH ÁN:

Hai bé gái song sinh con Bà Nguyễn Thị A   26 T

Sinh mổ ngày 30/5/2004  lúc 08h55'  tại Bệnh Viện Phụ sản Quốc tế Sài Gòn.

Nhập Khoa Dưỡng Nhi 30/5/2004 lúc 10h00'.

Lâm sàng:

      Tình trạng lúc vào khoa:

      Da niêm hồng, M 140 lần/phút  T ¨ 36,6 ¨C NT 48 lần /phút

      Dính ngực bụng 12 cm

      Thóp phẵng, phản xạ cường cơ khá.

      Tim phổi bình thường, bụng mềm không chướng

      Hậu môn thông, bộ phận sinh dục ngoài bình thường.

      Các bộ phận khác: chưa phát hiện gì lạ.

                            Bé gái 1              Bé gái 2   

      Chiều dài        48  cm                 47 cm      

      Vòng đầu      33.5 cm               32.5 c

Tiền sử mẹ:

      Para:1001, con lần trước sanh thường sống khỏe.

      Nhóm máu B,  RH (+)   

      Siêu âm phát hiện song thai dính từ tuần 16.

      Không mắc bệnh gì lạ.

Chẩn đoán:

Cặp song sinh gái, sanh mổ dính nhau phần ngực-bụng, dủ tháng đủ cân

 III. PHƯƠNG HƯỚNG CHĂM SÓC- THEO DÕI

-     Chăm sóc 24h đầu sau sanh.

-     Chăm sóc tuần đầu sau sanh.

-     Chăm sóc những tuần tiếp theo.

-     Đảm bảo dinh dưỡng, phòng chống nhiễm trùng.

-     Lựơng giá- rút kinh nghiệm

1. Chăm sóc 24h sau sanh :

-     Dấu sinh hiệu:    T^o 36^oC

            Nhịp thở :  46-47lần/phút

            Da niêm hồng, môi hồng, chi lạnh.

-     Sưởi ấm bé, cho nằm đầu cao 30 độ , 02 đầu hướng 02 mặt vào nhau nên phải nằm nghiêng.    

-     Thực hiện y lệnh: Thở Oxy ẩm ngang mũi 0.5lít/phút.                     

            Đo Sp0₂: 98-100% 

            Tiêm Vitamin K1 10mg, mỗi bé 3mg tiêm bắp.

      Đặt sonde dạ dày: không thấy ra dịch. Cho ăn qua sonde: Glucose5% 5ml/cữ perfusor 5ml/giờ, mỗi 3giờ/lần x 2 lần, kiểm tra dịch dạ dày không thấy ứ đọng, sữa 7ml/cữ per 7ml/giờ mỗi 3giờ/lần x 2lần,kiểm tra không thấy ứ đọng dịch dạ dày,sữa tiêu tốt. Tiếp tục thực hiện cho ăn theo y lệnh.

      Tiêu phân su giờ thứ 4 sau sanh,tiểu ướt tả nhiều lần.

      Xoay trở mỗi 3g/lần để tránh hâm da và móp đầu.

      -     Lượng giá sau khi chăm sóc qua 24h:

       -    Dấu sinh hiệu bình thường.

       -    Xoay trở đúng tư thế mỗi 3g/lần

       -    Rốn sạch, không rỉ dịch, không chảy máu rốn.

       -    Sũa tiêu hết,không ứ đọng dịch dạ dày.

       -    Tiêu phân su, tiểu ướt tả.

2. Chăm sóc tuần đầu sau sanh :

Thực hiện y lệnh thuốc theo chỉ định của Bác sỹ.

• Theo dõi, chăm sóc:

-     Dấu sinh hiệu: bình thường.

-     Thóp phẳng.

-     Tiêu phân su N1-N2; phân chuyển tiếp, vàng N2-N3. Tiểu (+).

-     Da: nổi mẫn đỏ N1 ? vệ sinh da =Nacl 9o/oo, Eosin 1%, Milian.

Tắm bé ngày 1 lần,lúc 9h sáng. Lau ấm, xoay trở, xoa bóp da, bồng bế mỗi 3h/lần.Nhằm giúp bé dễ chịu, thoải mái, hệ thống mạch máu lưu thông dễ dàng.

• Tắm bé: Chuẩn bị dụng cụ tắm bé, thêm Neocin,  Tobrex nhỏ mắt (ghèn), Betadin 1% .

Cần có 2 Nữ Hộ Sinh trong mỗi lần tắm bé.

• Chăm sóc rốn:

Dùng tampon thấm Betadin 1% lau phần mặt cắt của dây rốn, lau vòng quanh chân rốn, thân rốn. Lau vùng da xung quanh chân rốn, cách chân rốn khoảng 5cm bằng Nacl  9 %o, để hở rốn. Chăm sóc rốn ngày 2 lần và khi rỉ dịch.

•    Bú:

  -  Bú mẹ

  -  Bú bình  

• Theo dõi cân nặng: từ 5.600 gr tăng 5.700 gr.

3. Chăm sóc theo dõi những tuần tiếp theo.

•      Thực hiện y lệnh thuốc.

•      Theo dõi: dấu sinh hiệu, thóp, rốn, da, bú, tiêu tiểu, cân nặng.

-     Dấu sinh hiệu: ổn định, thóp phẳng, da niêm hồng.

-     Mắt ghèn N2 nhỏ mắt bằng Tobrex, có đáp ứng ? hết ghèn N9.

-     Da nổi nhiều mẫn đỏ, hâm cổ, bẹn, tay, chân: chăm sóc theo y lệnh.

-     Rốn rụng sau sanh 25 ngày, có chồi rốn. Chăm sóc rốn bằng Nacl 9 %o, nhằm bảo vệ những u hạt rốn. Chấm AgNO₃ cách 2 ngày chấm 1 lần.

-     Cân nặng: tăng cân khá.

            Tuần 2:  5.700 gr  "  6.200 gr

            Tuần 3:  6.200 gr  "  6.700 gr

            Tuần 4:  6.700 gr  "  7.200 gr

            Tuần 5:  7.200 gr "  7.700 gr

-     Bú Mẹ ít hơn bú bình, vì lượng sữa của mẹ không đủ đáp ứng yêu cầu của 2 bé.

-     Tiêu: bón ở N17, dùng sữa chống táo bón, pha loãng sữa, cho uống thêm nhiều nước, hướng dẫn mẹ ăn thêm nhiều chất xơ (rau, củ, quả...). N19 bé hết bón.

-     Tiểu: Bé 1 tiểu trên 15 lần/ ngày, báo Bác Sỹ, làm xét nghiệm nước tiểu cả 2 bé theo y lệnh. Kết quả bình thường. Bé 2 tiểu bình thường.

Sau 32 ngày điều trị: hai bé xuất viện trong tình trạng: bú tốt, tiêu tiểu bình thường, tăng cân tốt.

IV. BÀN LUẬN

-     Sanh song thai tương đối hiếm so với sanh đơn thai, chiếm tỉ lệ từ 0,64% - 1,55%. Tỉ lệ song thai dính chiếm khoảng 1/100.000 trẻ được sinh ra, hơn 70% là gái, thường là dính ngực (1,3,4,5,7). Tại Bệnh Viện Phụ Sản Quốc Tế trong 4 năm có 12.058 trường hợp sanh trong đó song thai có 83 trường hợp chiếm tỉ lệ 0,69%. Đây là cặp song sinh dính đầu tiên tại Bệnh viện chúng tôi. Do chưa có nhiều kinh nghiệm nên chúng tôi đã hồi cứu lại các trường hợp song sinh dính ở Việt Nam trong những năm qua để có được phương hướng chăm sóc điều dưỡng tốt cho bé. Chúng tôi ghi nhận được 6 trường hợp song sinh dính như sau:

-     Trường hợp cặp bé trai Việt- Đức sinh ngày 25/2/1981. Dính từ nữa trên bụng xuống, có 3 chân, có một dương vật, một tinh hoàn, có chung một hậu môn.Vào Bệnh viện Từ Dũ lúc 22 tháng tuổi, cân nặng 15,5kg (thiếu cân). trong quá trình nuôi dưỡng chăm sóc bình thường, hai cháu thường bị nhiễm trùng da, ghẻ lỡ, tinh thần khá. đã được mổ tách rời thành công vào năm 1988 tại Bệnh viện Chợ Rẫy.[2]

-     Trường hợp cặp bé trai Song  Pha sinh ngày 02/02/1986. Dính bụng, cân nặng 4500g (thiếu cân).Vào Bệnh viện Từ Dũ trong tình trạng bình thường. Được mổ tách rời tai Bệnh Viện Nhi Đồng I.[2]

-     Trường hợp cặp bé trai Hậu Giang sinh ngày 09/6/1990. Dính thành bụng, cân nặng 3800g( thiếu cân), sanh mổ tại Bệnh Viện Sóc Trăng. Sống ổn.[2]

-     Trường hợp cặp bé gái Bình Thạnh sinh ngày 10/10/1990. Dính ngực, cân nặng 5170g,sanh mổ tại bệnh viện Từ Dũ. Tử vong ngày 19/04/1991. [2]

 -    Trường hợp cặp bé trai Định Phú sinh ngày 04/9/1991 .Dính nhau phần ngực bụng,cân nặng 2750g (thiếu cân) không có chi trên. Nghi dị tật tim bẩm sinh. Bé 1 tử vong ngày 10/12/1992.Bé 2 tử vong ngày 05/10/1991.[2]

 -    Trường hợp cặp bé gái Trà Vinh  sinh ngày 13/12/1992 . Dính nhau ngực bụng, cân nặng 3800g (thiếu cân), tử vong 03/01/1994.[2]

       Như vậy trong 6 trường hợp song sinh dính ở Việt Nam từ 1981 đến nay chỉ nuôi sống được 3 cặp. Tử vong chủ yếu do nhiễm trùng, suy dinh dưỡng và bệnh tim bẩm sinh.

-      Chăm sóc cho song sinh dính có nhiều khó khăn: tư thế nằm, cho bú, tắm rữa, cách bồng bế làm sao cho khỏi bị tổn thương rốn  và các phần dính, tránh nhiễm trùng da và làm sao đủ dinh dưỡng cho hai bé. Chính vì lẽ đó chúng tôi luôn cử hai NHS tích cực chăm sóc theo dõi theo kế hoạch: 24h sau sanh, tuần đầu sau sanh, các tuần tiếp theo và lượng giá, rút kinh nghiệm.

Tư thế nằm, xoay trở, cách  bồng bế: Do tư thế nằm nghiêng của 2 bé, là nguyên nhân làm cho 2 đầu bị bẹp, móp nên NHS phải thường xuyên xoay trở tư thế của 2 bé. NHS chọn một tấm tả lớn, quấn gọn 2 bé lại để trong lúc xoay trở không làm tổn thương vùng chân rốn. Lòn 1 tay thuận xuống phía dưới phần nằm nghiêng bên dưới, tay còn lại vòng hết qua phần thân bên trên. đồng loạt 2 tay nâng 2 bé lên, giữ trên tay.Bế bé khoảng 10-15phút, xoa bóp da toàn thân cho 2 bé, đặt 2 bé nằm xuống, xoay theo chiều đứng.

Tắm bé: Chuẩn bị dụng cụ tắm bé, thêm Neocin,  Tobrex nhỏ mắt (ghèn), Betadin 1%. Cần có 2 NHS trong mỗi lần tắm bé. Vì đây là điểm khác biệt giữa cặp song thai dính và song thai thường: NHS1 giữ cố định 2 đầu bằng cẳng tay và cánh tay, giữ thân bé bằng 2 bàn tay, 4 chân bé thả lỏng dưới mặt nước, không để rốn thấm ướt nước. NHS2 dùng khăn thấm nước lau mặt, mắt, mũi, miệng của 2 bé. Gội đầu, lau cổ xuống đến ngực- chỗ dính nhau- lau khô.Tắm phần thân phía trên mặt nước của 2 bé, lau phần dính nhau ở ngực bụng, lau khô. Cùng NHS1 xoay nghiêng bé,tiếp tục tắm như trên. Rửa bộ phận sinh dục, hậu môn. Đồng loạt ẳm 2 bé đặt lên bàn sưởi, lau khô, xoa bóp, quấn khăn lông lớn. Vệ sinh vùng mắt (nhỏ Neocin), mũi, miệng, ráy tai cho 2 bé. Mặc áo, mang nón, bao tay, vớ cho 2 bé.

 Chăm sóc rốn:

Dùng que gòn thấm Betadin 1% lau phần mặt cắt của dây rốn, lau vòng quanh chân rốn, thân rốn.[6,8,9,10]

Lau vùng da xung quanh chân rốn, cách chân rốn khoảng 5cm bằng Nacl 9 %o, để hở rốn. Chăm sóc rốn ngày 2 lần và khi rỉ dịch.[6,8,9,10]

Dinh dưỡng: Đối với trẻ sơ sinh thì dinh dưỡng chủ yếu là sữa mẹ. Do tâm lý người mẹ nên sự tiết sữa không đủ để đáp ứng nhu cầu của hai bé nên chúng tôi cho dùng thêm sữa bình.

Bú mẹ: Hướng dẫn mẹ tư thế cho bé bú, sao cho tư thế của mẹ và 2 bé thoải mái, an toàn, thư giản, không làm tổn thương rốn và phần dính. Đây là điểm khác biệt giữa cặp song sinh thường và song sinh dính.

Mẹ ngồi trên ghế, lưng dựa vào thành ghế, 2 đùi dang rộng, đặt 2 bé ngồi lên đùi mẹ, chân thả lỏng giữa 2 đùi mẹ. Vì lượng sữa còn ít nên 2 bé sẽ được cho bú mẹ thay phiên nhau giữa những cữ bú.

Bé 1 hay quấy khóc, đòi bú nhiều. Cho bé 1 bú mẹ trước, NHS đứng kề bên, nâng giữ bé thứ 2, hướng dẫn tư thế bú: mẹ bế sát trẻ vào người mình, sao cho đầu và thân thẳng hàng. Mặt đối diện với mẹ, mũi đối diện với núm vú, cằm chạm vào bầu vú mẹ, miệng mở rộng, môi dưới đưa ra ngoài, má chụm tròn, miệng ngậm 2/3 quầng vú. Mút chậm, sâu, có nhịp nghĩ khi nuốt. NHS và mẹ có thể nhìn hoặc nghe thấy trẻ nuốt. Mẹ tựa những ngón tay vào thành ngực sao cho ngón trỏ tạo nên sự nâng đỡ ở dứơi vú, có thể dùng ngón cái ấn nhẹ lên phần trên của vú. làm như vậy có thể gíup cho việc thay đổi hình dáng của vú để trẻ ngậm bắt vú tốt và dễ dàng. Chỉ ngưng cho bú khi nào trẻ tự nhả.Vỗ ợ cho bé. [6,8,9,10]

Bú bình: Chủ yếu là bú mẹ, hạn chế bú bình. NHS pha sữa đúng liều lượng, đúng qui cách. Cho 2 bé nằm đầu cao 30 độ, cho từng bé bú, bình ngiêng dốc khoảng 45 độ so với miệng bé. Khi cho bú bình phải cho từ từ, ít một đề phòng sặc sữa. Ẳm 2 bé lên, vỗ ợ. Mỗi bé bú 1 bình riêng và được rửa, hấp theo đúng quy trình. [6,8,9,10]  

Như vậy so với một số cặp song sinh dính khác tại Việt nam thì cặp song sinh dính của chúng tôi là tốt do: Chăm sóc tiền sản tốt,không bị suy sinh dưỡng bào thai, có sự chuẩn bị theo kế hoạch, chăm sóc sau sanh tốt.

V. KẾT LUẬN:

Đây là một trường hợp song thai dính nhau phần ngực bụng, con quí nên vấn đề đặt ra hướng theo dõi, chăm sóc và điều trị hết sức nghiêm túc, hết sức tận tình. Qua thời gian 32 ngày tại viện, 2 bé đã xuất viện với tình trạng tốt: da không còn mụn da, không hăm da, không mụn đỏ. Bú mẹ giỏi, tiêu tiểu bình thường, tăng cân tốt. Đặc biệt là: mặc dù nằm nghiêng nhưng 2 đầu của 2 bé không bị bẹp hay móp méo, mà vẫn tròn đẹp.

 Chăm sóc cho một trường hợp phức tạp như song thai dính nhau đòi hỏi phải có một sự chuẩn bị, ra kế hoạch chu đáo từ trước, trong và sau sanh, về tất cả mọi mặt: nhân viên, phòng ấp, phương tiện, thuốc men, và đừng quên phải giải thích và hướng dẫn chu đáo cho gia đình sản phụ